Wie heeft er een dageraad nodig na de mooiste zonsondergang?

Wij moeten eens schrijven over de mystiek van Sint Petersburg. Wij zullen haar niet onthullen, deze mystieke roos, maar slechts beschrijven zoals het ons armzalige bewonderaars betaamt. Het slijk rukt aan onze voeten, maar onze zwartomrande ogen zijn gericht op de nis van de eeuwige schoonheid. Gogol smeet het tweede deel van ‘Dode zielen’ in het vuur, wij vertrouwen onze ontboezemingen aan de eeuwigheid van het Wereld Wijde Web toe. Daartoe heeft de tijd ons gebracht.

Vandaag heeft een van ons kennis gemaakt met de Russische theologie. Deze is radicaal anders dan al het andere wat hij tot nu toe aan theologie had meegekregen: de folkloristische religie zoals iedere Rus (de filosoof trekt zijn wenkbrauwen op) die schijnt te kennen lijkt op een kruising van Plato en Poe. Wij verklaren ons nader, en hopen en verwachten dat Prins Andreas ons wil verlichten als wij het een en ander verkeerd uitleggen:

De Rus kent geen middenweg: er zijn slechts extremen. Er is dan ook geen Purgatorium: er is sprake van onze wereld en de donkere wereld. Geen Rus is geïnteresseerd in deze donkere wereld, maar mocht er toch iemand uit nieuwsgierigheid of verveling willen aankloppen bij de duisternis, dan dient hij zich te begeven naar het huisje van Baba Jaga. Dit huisje staat op kippenpoten. Het heeft één deur, die aan de kant van onze wereld is. Aangekomen krijgt hij een kruisverhoor en een kopje thee, waarna hij wordt toegelaten tot de donkere wereld. Het huisje richt zich op, draait zich om, en zet zich neer. De enige deur bevindt zich nu aan de kant van de donkere wereld. De reiziger stapt uit. Het huisje draait zich om. De grens is eenmalig over te steken.

Dit is de mystieke achtergrond van St. Petersburg. De fundamenten zijn extremen, pijlers zonder brug. Afgelopen zondagavond maakte een van onze helden deze allegorie in vrijwel letterlijke zin mee: de leslocatie en de appartementen van de cursisten bevinden zich op een eiland, het Vasilievsky eiland, dat ’s nachts vanaf half twee wordt afgesloten van de rest van de wereld. Hij was erbij, kijkend vanaf het eiland, toen de bruggen langzaam werden opgeheven tot zij als cipiers de wegen bewaakten naar de duisternis. Hij was erbij, toen de eerste diepzwarte silhouetten van reusachtige vrachtschepen langs vaarden als lange, onheilspellende slangen. De overkant van de Neva was fel verlicht, er was soms een flits van een fototoestel en de auto’s vlogen voorbij met toeterende lampen. Aan de kant van het eiland stond het volk ontheemd te kijken naar het licht. De mensen hingen over de reling. Er waren amper auto’s, waar kort gekleed volk instapte. Er werden weinig foto’s gemaakt, en alleen van de overkant. De huizen waren donker alsof de vijandelijke bommenwerpers elk moment werden verwacht.

Er zijn meer voorbeelden van deze mystiek: zwermen duiven, honderden duiven groot, die opvliegen en door lage bomen scheren, miraculeus genoeg zonder te blijven hangen; het huis van de lommerdmadam uit ‘Misdaad en straf’, dat achter de tralies de schaduw gevangen houdt; de zon boven de Neva en de maan die steeds groter lijkt te worden en laag aan de hemel wacht op zijn heerschappij over de dingen; twaalfjarige meisjes die roken en spugen als zeemannen bij Melville en door een allerlieflijkste moeder worden opgehaald uit het park; hele kippen die te koop zijn bij een plek die verder alleen Fanta verkoopt; een vrouw, beladen met piercings, leest Boelgakov in de metro; meisjes met vrijwel geen stof aan het lijf dragen grote kruizen om hun nek; het is verdomme 36 graden in de meest noordelijke miljoenenstad van de wereld; Oezbeken slopen oude paleizen alsof hun schoonmoeder net het verblijf heeft betrokken; in het park ligt iedereen rondom bordjes ‘gelieve niet op het gras te komen’; er wordt gevist in het park maar eigenlijk bier gedronken en gevloekt alsof de duivel de woorden influistert; de buschauffeurs spreken geen Russisch en toen twee Italianen en een Nederlander in een improvisatietaxi stapten, begon de beste man Chinees te praten.